Ukratko, danas dobra nema. Nego ovo hleba i ovo dana, što je kome ostalo, da se pojede i da se poživi na miru, u ovom najgospodskijem gradu na zemlji, a Bog da nas sačuva od slave, od krupnih gostiju i velikih događaja.

Tako su, tih prvih godina XIX veka, mislili i želeli u sebi ugledni Travničani, ali razume se da je to i ostajalo u njima, jer kod svakog Travničanina ima od želje i pomisli pa do njihovog vidnog ili glasnog izraza dug i krivudav put koji se lako ne prelazi.

A događaja i promena bilo je u poslednjim vremenima — to jest krajem XVIII i početkom XIX veka — zaista mnogo i od svake ruke. Događaji su navaljivali sa svih strana, sudarali se i kovitlali po Evropi i velikom turskom carstvu i dopirali čak i u ovu kotlinu i zaustavljali se u njoj kao bujice ili nanosi.

Još otkako su se Turci povukli iz Mađarske, odnosi između Turaka i hrišćana bivali su sve teži i složeniji i opšte prilike se pogoršavale. Ratnici velikog carstva, age i spahije, koji su morali da napuste bogate posede u plodnim ravnicama Ugarske i da se vrate u svoju tesnu i ubogu zemlju, bili su ozlovoljeni i kivni na sve što je hrišćansko, a u isto vreme oni su povećavali broj usta koja jedu, dok je broj ruku koje rade ostajao isti. S druge strane, ti isti ratovi XVIII veka, koji su Turke potiskivali iz susednih hrišćanskih zemalja i vraćali ih u Bosnu, izazvali su kod hrišćanske raje smele nade i otvarali dotle neslućene vidike, a to je moralo uticati i na odnos raje prema »carstvujuščoj gospodi Turcima«.